Matura rozszerzona z geografii nie jest testem pamięci, lecz sprawdzianem analizy. Najwięcej punktów zdobywa się za łączenie informacji z map, wykresów i tabel oraz za budowanie logicznych zależności: przyczyna – proces – skutek. Przygotowanie do matury w 2027 roku powinno więc polegać przede wszystkim na treningu zadań, a nie na mechanicznym czytaniu podręcznika.
Formuła 2015 czy Formuła 2023?
Zanim zaczniesz rozwiązywać arkusze, ustal, w której formule zdajesz egzamin. Formuła 2023 dotyczy przede wszystkim absolwentów 4-letnich liceów i 5-letnich techników. Formuła 2015 pozostaje właściwa dla osób kształcących się w dawnym systemie oraz dla części absolwentów poprawiających wcześniejszy wynik.
Nie mieszaj arkuszy bez sprawdzenia ich oznaczenia. Różnią się podstawą programową, zakresem wymagań i typem materiałów, z którymi pracuje zdający.
| Cecha | Formuła 2015 | Formuła 2023 |
|---|---|---|
| Podstawa programowa | Wymagania związane ze starszą podstawą programową | Wymagania nowej podstawy programowej |
| Kto zdaje? | Absolwenci dawnych liceów i techników oraz osoby poprawiające wynik, jeśli obowiązuje je ta formuła | Absolwenci 4-letnich liceów i 5-letnich techników |
| Materiały i umiejętności | Praca z mapami, wykresami, tabelami i klasycznymi zadaniami obliczeniowymi | Silniejszy nacisk na analizę danych przestrzennych, GIS i nowe typy materiałów, w tym cieniowane reliefy |
Centralna Komisja Egzaminacyjna określa wymagania dla obu formuł w osobnych informatorach. Sprawdź dokument właściwy dla swojej ścieżki edukacyjnej, zanim wybierzesz zestaw podręczników lub arkuszy.
Jak rozwiązywać zadania otwarte?
W arkuszu geografii na poziomie rozszerzonym możesz zdobyć maksymalnie 60 punktów, a egzamin trwa 180 minut. Występują zadania zamknięte i otwarte, często połączone w wiązki odnoszące się do jednego zjawiska, obszaru albo materiału źródłowego. W zadaniach otwartych sama poprawna wiedza nie wystarczy. Odpowiedź musi realizować dokładnie to, o co prosi polecenie.
Czasowniki operacyjne decydują o formie odpowiedzi
Najpierw rozpoznaj czasownik operacyjny. Każdy z nich wskazuje, jakiego rodzaju wypowiedzi oczekuje egzaminator:
- Wyjaśnij – pokaż mechanizm lub zależność, łącząc przyczynę z procesem i skutkiem.
- Wykaż – udowodnij wskazaną prawidłowość, odwołując się do danych lub dwóch elementów porównania.
- Uzasadnij – podaj argument potwierdzający wybór albo ocenę, najlepiej oparty na materiale źródłowym.
- Porównaj – wskaż podobieństwa lub różnice według kryterium wynikającego z polecenia.
Przy poleceniu „wyjaśnij” samo stwierdzenie, że jedno zjawisko wpływa na drugie, zwykle nie wystarczy. Trzeba opisać sposób działania. Na przykład przy wpływie rzeźby terenu na rolnictwo można połączyć duże nachylenie stoków z utrudnieniem mechanizacji i mniejszą powierzchnią gruntów uprawnych.
Analizuj materiały źródłowe w trzech krokach
Każdą mapę, tabelę lub wykres czytaj w określonej kolejności:
- Przeanalizuj polecenie – zaznacz czasownik operacyjny, zakres tematyczny i liczbę elementów, których wymaga odpowiedź.
- Wyszukaj informacje w źródle – sprawdź legendę, skalę, jednostki, tytuł, zakres wartości i obszar przedstawiony na mapie. Nie korzystaj wyłącznie z wiedzy z pamięci.
- Zbuduj odpowiedź – połącz dane ze źródła z właściwym procesem geograficznym i napisz tylko to, co odpowiada na polecenie.
Pomocny schemat to przyczyna – proces – skutek. Stosuj go przy klimacie, rolnictwie, ludności, gospodarce i zagadnieniach środowiskowych. Zwracaj uwagę na jednostki. Procenty, promile, kilometry, metry i stopnie mogą zmienić sens obliczeń lub wniosku. Jeśli zadanie wymaga odczytu z wykresu, nie zaokrąglaj wyniku bardziej, niż pozwalają dane.
Nie zapisuj odpowiedzi wyłącznie w brudnopisie, ponieważ nie jest on oceniany. Właściwe rozwiązania umieszczaj w wyznaczonych miejscach arkusza i formułuj je czytelnie.
Co zabrać na egzamin?
Przed wyjściem sprawdź nie tylko sprzęt, lecz także zasady zapisane w informatorze CKE. Na salę przygotuj:
- Dwa czarne długopisy lub pióra z czarnym tuszem, bez funkcji ścierania.
- Linijkę do pomiarów i odczytów na mapie.
- Lupę, która może ułatwić odczyt drobnych elementów mapy.
- Kalkulator prosty pozwalający wykonywać podstawowe działania, zgodnie z zasadami dla danego egzaminu.
- Dokument tożsamości oraz wiedzę o tym, w której formule zdajesz egzamin.
Kalkulator naukowy nie jest dozwolony. Ołówek również nie służy do zapisywania ocenianych odpowiedzi, dlatego rozwiązania i rysunki wykonuj czarnym długopisem. Na egzaminie nie korzystasz z własnego atlasu. Otrzymujesz materiały dołączone do arkusza, takie jak mapa szczegółowa czy tabela danych.
Jak trenować przed maturą?
Najlepszym treningiem są arkusze CKE z właściwej formuły. Rozwiązuj je najpierw bez presji czasu, analizując po każdym zadaniu zasady oceniania. Później pracuj w limicie 180 minut. Zapisuj, które polecenia zabierają Ci najwięcej czasu i gdzie tracisz punkty: przy odczycie danych, obliczeniach, jednostkach czy formułowaniu wyjaśnienia.
Nie wystarczy rozwiązać arkusz. Trzeba jeszcze sprawdzić, dlaczego odpowiedź otrzymała określoną liczbę punktów.
Na początku przeznacz kilka minut na szybkie rozpoznanie arkusza, a przy trudnym zadaniu nie zatrzymuj się na długo. Zaznacz je i wróć po rozwiązaniu prostszych poleceń. Taki sposób pracy pozwala pogodzić czas z precyzją, która w zadaniach otwartych decyduje o wyniku.
