Język angielski – gramatyka dla początkujących w gimnazjum i liceum

Gramatyka angielska jest narzędziem, które pomaga budować zrozumiałe zdania, a nie zbiorem reguł do bezmyślnego zapamiętania. Uczeń przygotowujący się do egzaminu ósmoklasisty lub matury powinien zacząć od podstawowych czasowników, szyku zdania, zaimków i przedimków, a następnie przejść do bardziej rozbudowanych konstrukcji.

Fundamenty – czasowniki i szyk zdania

W języku angielskim podstawowy szyk zdania jest bardziej stały niż w polskim. Najczęściej wygląda tak: podmiot + orzeczenie + dopełnienie. Przykład: Tom reads books. – Tom czyta książki. Zmiana kolejności wyrazów może zmienić sens zdania albo sprawić, że będzie ono niepoprawne.

Czasownik to be oznacza „być”. W czasie teraźniejszym przyjmuje formy am, is lub are. Służy między innymi do opisywania osób, cech, zawodów i miejsca.

Zdanie twierdzące z to be to na przykład: I am tired. – Jestem zmęczony. Przeczenie tworzymy przez dodanie not: She is not at home. Pytanie powstaje przez przestawienie czasownika przed podmiot: Are they ready?

Have got służy przede wszystkim do mówienia o posiadaniu. Powiemy: We have got a new computer. – Mamy nowy komputer. Przy he, she i it używamy formy has got: Anna has got two brothers.

Rzeczowniki, zaimki i przedimki

Rzeczowniki w liczbie mnogiej najczęściej otrzymują końcówkę -s: book – books. Końcówkę -es stosujemy między innymi po niektórych końcówkach syczących: bus – buses. W języku angielskim występują też formy nieregularne:

• child – children – dziecko – dzieci
• person – people – osoba – ludzie
• man – men – mężczyzna – mężczyźni
• woman – women – kobieta – kobiety
• mouse – mice – mysz – myszy

Przedimek a oznacza jedną, bliżej nieokreśloną osobę lub rzecz, której nie wskazujemy jeszcze dokładnie. Przed wyrazem rozpoczynającym się od dźwięku samogłoskowego używamy an: I have a dog. oraz She is an artist. Przedimek the odnosi się do czegoś konkretnego lub wcześniej wspomnianego: I saw a dog. The dog was very friendly.

Warto odróżnić zaimki osobowe od dzierżawczych. My i your stoją przed rzeczownikiem, natomiast mine i yours mogą występować samodzielnie.

Porównaj: This is my book. – To jest moja książka, oraz This book is mine. – Ta książka jest moja. W pierwszym zdaniu my określa rzeczownik, a w drugim mine zastępuje całe wyrażenie.

Czasowniki modalne – can, must i should

Czasowniki modalne łączą się z podstawową formą czasownika, bez to. Nie dodajemy też końcówki -s w trzeciej osobie. Powiemy: She can swim., a nie She can swims.

Najczęstsze zastosowania tych czasowników są następujące:

• Can wyraża umiejętność: I can play the guitar. Może też służyć do prośby: Can you help me?
• Must oznacza obowiązek: You must wear a seat belt.
• Mustn’t oznacza zakaz, czyli „nie wolno”: You mustn’t use your phone here.
• Should wyraża radę: You should study for the test.

Nie myl mustn’t z don’t have to. Pierwsze wyrażenie oznacza zakaz, a drugie brak konieczności: You mustn’t park here. – Nie wolno tu parkować. You don’t have to come early. – Nie musisz przychodzić wcześnie.

Przymiotniki i przysłówki

Przymiotnik opisuje rzeczownik, na przykład: a fast car – szybki samochód. Krótkie przymiotniki tworzą stopień wyższy najczęściej przez dodanie -er, a najwyższy przez -est: small, smaller, the smallest. W zdaniu: My room is smaller than yours.

Przy dłuższych przymiotnikach używamy more i the most: interesting, more interesting, the most interesting. Przykład: This book is more interesting than that one. Niektóre formy są nieregularne, na przykład good – better – the best oraz bad – worse – the worst.

Przysłówek opisuje sposób, w jaki wykonujemy czynność. Wiele przysłówków powstaje przez dodanie końcówki -ly: careful – carefully. Zdanie She speaks quietly. oznacza „Ona mówi cicho”. Nie wszystkie przysłówki mają jednak tę końcówkę. Fast może być zarówno przymiotnikiem, jak i przysłówkiem: He is a fast runner. oraz He runs fast.

Praktyczna mapa drogowa nauki

Przy ograniczonym czasie najlepiej uczyć się gramatyki etapami. Taka kolejność pozwala budować nowe konstrukcje na wcześniej opanowanych podstawach:

1. Opanuj zaimki i czasownik to be. Ćwicz zdania takie jak I am a student. i They are at school.
2. Utrwal szyk zdania. Buduj twierdzenia, pytania i przeczenia, na przykład She likes music., Does she like music? oraz She doesn’t like music.
3. Przejdź do czasów teraźniejszych. Zacznij od sytuacji codziennych i czynności wykonywanych obecnie, zamiast od razu uczyć się wszystkich czasów.
4. Dodaj czasowniki modalne. Ćwicz osobno umiejętności, obowiązki, zakazy i rady, na przykład You should drink more water.

Gramatyka jako wsparcie komunikacji

Najlepsze efekty daje połączenie krótkiej reguły z własnymi przykładami. Zamiast zapamiętywać samą tabelę, ułóż kilka zdań o sobie, rodzinie, szkole i zainteresowaniach. Błędy są normalnym etapem nauki, ale warto poprawiać je od razu i wracać do konstrukcji w różnych sytuacjach.

Nota ekspercka: poprawna gramatyka pomaga mówić i pisać jasno, lecz sama nie zastępuje komunikacji. Uczeń, który regularnie tworzy proste zdania, czyta krótkie teksty i zadaje pytania po angielsku, szybciej zamienia poznane reguły w sprawną umiejętność.