Przystąpienie do egzaminu zawodowego albo czeladniczego jest warunkiem ukończenia branżowej szkoły I stopnia. To, który egzamin zdajesz, zależy przede wszystkim od tego, czy jesteś młodocianym pracownikiem zatrudnionym u rzemieślnika. Większość uczniów przystępuje do egzaminu zawodowego organizowanego w systemie CKE, a uczniowie przygotowujący się do zawodu u rzemieślnika zdają egzamin czeladniczy przed komisją izby rzemieślniczej.
Egzamin zawodowy w szkole branżowej – jak wygląda?
Egzamin zawodowy sprawdza wiadomości i umiejętności z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w danym zawodzie. Składa się z części pisemnej i praktycznej. Uczniowie branżowej szkoły I stopnia, którzy nie są młodocianymi pracownikami, zdają go jako podstawową formę potwierdzenia kwalifikacji.
Część pisemna odbywa się zwykle przy komputerze. Test zawiera 40 zadań zamkniętych, a przy każdym pytaniu znajduje się kilka odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Na rozwiązanie testu zdający ma 60 minut. Osoby korzystające z dostosowania warunków egzaminu mogą rozwiązywać zadania w formie papierowej, jeśli wynika to z ich dokumentacji i przyznanych dostosowań.
Część praktyczna polega na wykonaniu zadania lub kilku zadań na stanowisku egzaminacyjnym. Rezultatem może być wyrób, usługa albo dokumentacja. W zależności od kwalifikacji trwa ona od 120 do 240 minut. Przed rozpoczęciem zdający otrzymuje także czas na zapoznanie się z treścią zadania i wyposażeniem stanowiska. Ten czas nie jest wliczany do właściwego czasu pracy.
W części praktycznej stosuje się cztery podstawowe modele:
- Model w – wynikiem zadania jest wyrób lub usługa.
- Model wk – wyrób lub usługa powstają z wykorzystaniem komputera.
- Model d – zdający przygotowuje dokumentację.
- Model dk – dokumentacja powstaje z wykorzystaniem komputera.
Aby zdać egzamin zawodowy, trzeba uzyskać co najmniej 50% punktów z części pisemnej, czyli minimum 20 poprawnych odpowiedzi, oraz 75% punktów z części praktycznej. Po zaliczeniu egzaminu okręgowa komisja egzaminacyjna wydaje certyfikat kwalifikacji zawodowej.
Egzamin czeladniczy – kto go zdaje?
Egzamin czeladniczy, nazywany też izbowym, dotyczy przede wszystkim młodocianych pracowników zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem. Przeprowadzają go komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, a nie CKE.
Egzamin składa się z etapu teoretycznego i praktycznego. Etap teoretyczny obejmuje część pisemną oraz ustną. Pytania mogą dotyczyć między innymi rachunkowości zawodowej, dokumentacji działalności gospodarczej, rysunku zawodowego, bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony środowiska, prawa pracy oraz podstaw prawa gospodarczego. W części ustnej sprawdzana jest wiedza z zakresu technologii, maszynoznawstwa i materiałoznawstwa.
Etap praktyczny polega na samodzielnym wykonaniu zadań zawodowych. Może odbywać się u pracodawcy albo w warsztacie szkoleniowym spełniającym wymagania organizacyjne i techniczne. Jego czas wynosi co najmniej 120 minut i nie więcej niż 24 godziny łącznie w ciągu trzech dni.
W przypadku egzaminu czeladniczego nie stosuje się progów procentowych właściwych dla egzaminu CKE. Zdający musi uzyskać co najmniej oceny dostateczne z etapu teoretycznego i praktycznego. Po zdaniu egzaminu izba rzemieślnicza wydaje świadectwo czeladnicze.
Egzamin zawodowy a czeladniczy – najważniejsze różnice
O tym, który egzamin jest obowiązkowy, decyduje status ucznia oraz rodzaj pracodawcy, u którego odbywa się przygotowanie zawodowe:
| Cecha | Egzamin zawodowy CKE | Egzamin czeladniczy |
|---|---|---|
| Instytucja prowadząca | Centralna i okręgowe komisje egzaminacyjne | Komisja izby rzemieślniczej |
| Etapy | Część pisemna i praktyczna | Etap teoretyczny oraz praktyczny |
| Warunki zdania | Minimum 50% z pisemnej i 75% z praktycznej | Co najmniej ocena dostateczna z obu etapów |
| Dokument końcowy | Certyfikat kwalifikacji zawodowej | Świadectwo czeladnicze |
Młodociany pracownik zatrudniony u rzemieślnika może przystąpić także do egzaminu zawodowego, ale samo podejście do niego nie zastępuje egzaminu czeladniczego jako warunku ukończenia szkoły.
Jak zgłosić się do egzaminu?
Uczeń składa deklarację przystąpienia do egzaminu. W zależności od sytuacji dokument trafia do dyrektora szkoły, właściwej okręgowej komisji egzaminacyjnej albo podmiotu prowadzącego kwalifikacyjny kurs zawodowy. Procedura wygląda następująco:
- Ustal, czy dotyczy cię egzamin zawodowy CKE, czy egzamin czeladniczy.
- Pobierz właściwy formularz deklaracji od szkoły, OKE albo izby rzemieślniczej.
- Dołącz dokumenty potrzebne do dostosowania warunków, jeśli posiadasz opinię, orzeczenie lub zaświadczenie lekarskie.
- Złóż deklarację w terminie wskazanym dla danej sesji egzaminacyjnej.
W przypadku egzaminu zawodowego terminy deklaracji są powiązane z terminem głównym sesji. Dla sesji odbywającej się między listopadem a lutym deklarację składa się co do zasady do 15 września, a dla sesji przypadającej między kwietniem a sierpniem – do 7 lutego. Dokładny harmonogram i bieżące komunikaty publikuje CKE, dlatego termin należy potwierdzić w szkole lub właściwej komisji.
Co się stanie, jeśli nie podejdziesz do egzaminu?
Samo nieprzystąpienie do wymaganego egzaminu może oznaczać brak ukończenia szkoły. Uczeń, który nie stawi się na wskazanym egzaminie, powtarza ostatnią klasę branżowej szkoły I stopnia. Nie chodzi więc wyłącznie o uzyskanie pozytywnego wyniku. Trzeba także faktycznie przystąpić do egzaminu, zgodnie z wymaganiami danej formy.
Przed złożeniem deklaracji sprawdź w sekretariacie, jaki egzamin obejmuje twoja ścieżka kształcenia i do kiedy trzeba dostarczyć dokumenty. Zwykle decydujące znaczenie ma to, czy pracodawca, u którego odbywasz przygotowanie zawodowe, ma status rzemieślnika.
Najprostsza zasada jest taka: uczeń niebędący młodocianym pracownikiem albo zatrudniony u pracodawcy nierzemieślnika przystępuje do egzaminu zawodowego CKE. Młodociany pracownik przygotowujący się do zawodu u rzemieślnika zdaje egzamin czeladniczy przed izbą rzemieślniczą.
