Czy Dzień Nauczyciela jest dniem wolnym od pracy?

Myślisz, że Dzień Nauczyciela oznacza całkowite wolne od szkoły i pracy? Wiele osób ma tu sporo wątpliwości. Z tego artykułu dowiesz się, jak 14 października wygląda w praktyce dla uczniów, nauczycieli i innych pracowników.

Czy Dzień Nauczyciela jest dniem wolnym od pracy?

Najczęściej pojawia się jedno pytanie: czy 14 października to dzień wolny tak jak święta państwowe z kalendarza? Dla większości dorosłych, którzy nie są związani z oświatą, jest to zwykły dzień pracy. Przepisy nie traktują Dnia Edukacji Narodowej jako święta ustawowo wolnego od pracy, tak jak Boże Narodzenie czy 11 listopada.

Inaczej wygląda sytuacja w szkołach. Zgodnie z art. 74 Karty Nauczyciela jest to dzień wolny od zajęć lekcyjnych, czyli nie ma typowych lekcji według planu. Nie oznacza to jednak automatycznie wolnego od obowiązków służbowych dla nauczycieli ani całkowicie zamkniętej szkoły.

Karta Nauczyciela wyraźnie mówi, że 14 października jest świętem wszystkich pracowników oświaty i jest wolny od zajęć lekcyjnych, a nie od pracy.

W praktyce oznacza to trzy różne sytuacje. Uczniowie nie mają standardowych lekcji, ale mogą przyjść do szkoły na opiekę lub uroczystości. Nauczyciele i inni pracownicy wykonują inne zadania niż nauczanie przedmiotowe. Pracownicy spoza systemu oświaty funkcjonują zupełnie normalnie, według grafiku ustalonego przez pracodawcę.

Dobrze pomaga w tym krótkie porównanie statusu poszczególnych grup w Dniu Nauczyciela:

Co mówi Karta Nauczyciela?

Podstawą prawną jest tu art. 74 ustawy z 26 stycznia 1982 roku, czyli Karta Nauczyciela. W przepisie zapisano, że w dniu rocznicy utworzenia Komisji Edukacji Narodowej obchodzony jest Dzień Edukacji Narodowej i że jest on wolny od zajęć lekcyjnych. Ustawodawca odniósł się więc dokładnie do lekcji, a nie do pracy jako takiej.

Jednocześnie ten sam akt prawny w art. 42 opisuje, co nauczyciel ma robić poza prowadzeniem lekcji. Chodzi o inne zajęcia i czynności wynikające ze statutu szkoły, opiekę i wychowanie, a także przygotowanie się do zajęć, samokształcenie i doskonalenie zawodowe. To właśnie te zadania przejmują pierwszoplanową rolę 14 października.

Jak wygląda ten dzień w innych zawodach?

Osoby zatrudnione w administracji szkoły, obsłudze czy stołówce także przychodzą do pracy. Ich zakres obowiązków pozostaje podobny, chociaż organizacja dnia może być inna, bo nie ma typowego dzwonka na lekcje. W wielu placówkach tego dnia przygotowuje się salę na akademię, gości czy występy uczniów.

W firmach niezwiązanych z edukacją Dzień Nauczyciela nie ma żadnego skutku prawnego. Pracodawca może oczywiście wprowadzić dowolne benefity, na przykład krótszy dzień pracy rodzicom dzieci w wieku szkolnym, ale jest to wyłącznie jego decyzja. Z punktu widzenia kodeksu pracy 14 października nie jest dniem ustawowo wolnym od pracy.

Czy 14 października trzeba iść do szkoły?

Kolejna wątpliwość dotyczy samych uczniów. Dzieci często słyszą, że mają wolne, ale rodzice widzą w dzienniku elektronicznym komunikat, że szkoła będzie otwarta. Jak to pogodzić w praktyce i czy trzeba organizować dodatkową opiekę w domu?

Zgodnie z przepisami Dzień Edukacji Narodowej jest dniem wolnym od zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Jednocześnie rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 sierpnia 2017 roku zobowiązuje szkoły do zorganizowania w tym dniu zajęć opiekuńczo-wychowawczych i poinformowania o tym rodziców. Placówka nie może więc po prostu zamknąć drzwi.

Uczniowie

Uczniowie nie mają tego dnia sprawdzianów, kartkówek czy zwykłych lekcji z planu. Zazwyczaj szkoły organizują uroczysty apel, występy lub pasowanie pierwszoklasistów. W klasach młodszych często pojawiają się gry, zabawy, warsztaty plastyczne albo oglądanie filmu z wychowawcą.

Nie każdy uczeń musi jednak brać udział w całym programie artystycznym. Jeżeli rodzic pracuje i potrzebuje opieki dla dziecka przez kilka godzin, szkoła powinna zapewnić miejsce w świetlicy lub inną formę nadzoru. Informacja o tym, w jakich godzinach i w jakiej formie będzie działała opieka, trafia zazwyczaj do dziennika elektronicznego lub na stronę szkoły.

Wielu rodziców musi wtedy podjąć kilka praktycznych decyzji. Warto wcześniej sprawdzić komunikaty z sekretariatu szkoły i ustalić, jak w danej placówce zorganizowany jest 14 października. Pomaga w tym prosta lista pytań, które można zadać wychowawcy lub dyrekcji:

• o której godzinie rozpoczynają się obchody Dnia Nauczyciela,
• jak długo będą trwały uroczystości i inne zajęcia,
• czy świetlica działa według zwykłych godzin,
• czy dziecko musi mieć ze sobą strój galowy lub inny ubiór,
• czy szkoła zapewnia posiłki jak w zwykłym dniu.

Nauczyciele i dyrekcja

Dla nauczycieli 14 października to nadal dzień pracy. Nie prowadzą oni regularnych lekcji, ale pełnią dyżury, uczestniczą w apelach i opiekują się uczniami. W wielu szkołach odbywają się wtedy także rady pedagogiczne, szkolenia wewnętrzne lub spotkania zespołów przedmiotowych.

Dyrektor, w porozumieniu z radą pedagogiczną, decyduje, jak będą wyglądały zajęcia w tej konkretnej placówce. Może to być rozbudowany program artystyczny, kameralne spotkanie w klasach lub dzień połączony z dniem do dyspozycji dyrektora w innym terminie. Nauczyciele nie dostają natomiast za ten dzień dodatkowego wolnego w innym czasie.

W wielu szkołach Dzień Nauczyciela łączy uroczyste apele, ślubowanie pierwszoklasistów i zajęcia opiekuńcze w świetlicy. Zamiast typowego planu lekcji dzień ma charakter święta szkoły.

Jak wyglądają obowiązki nauczycieli w Dniu Edukacji Narodowej?

Choć zajęcia dydaktyczne nie odbywają się tego dnia, lista zadań nauczycieli wcale nie jest krótka. Część obowiązków wynika z bieżącej pracy szkoły, inne są typowe właśnie dla 14 października. Wiele zależy od wielkości placówki i przyjętej tradycji.

Ustawowo nauczyciel ma wypełniać zadania wynikające ze statutu szkoły, uczestniczyć w życiu placówki i rozwijać własne kompetencje. Dzień Edukacji Narodowej jest dobrym momentem na takie działania, bo nie trzeba godzić ich z napiętym planem lekcji. Z tego powodu dzień rzadko bywa czasem biernego świętowania.

Typowe zadania w Dniu Nauczyciela

W wielu szkołach można wskazać powtarzające się aktywności, które pojawiają się co roku. Nauczyciele planują je zwykle już na początku września, kiedy znają kalendarz roku szkolnego. Dzięki temu uczniowie wiedzą, czego się spodziewać, a rodzice łatwiej organizują dzień pracy.

Do częstych zadań nauczycieli w tym dniu należą między innymi:

• przygotowanie i prowadzenie uroczystych apeli lub akademii,
• organizacja ślubowania uczniów klas pierwszych,
• opieka nad uczniami w świetlicy i podczas wyjść na salę gimnastyczną,
• pomoc w dekorowaniu szkoły i sal lekcyjnych,
• udział w naradach rady pedagogicznej lub szkoleniach,
• spotkania zespołów przedmiotowych i planowanie pracy na kolejne tygodnie.

W niektórych placówkach tego dnia rozdaje się też nagrody dyrektora lub inne wyróżnienia dla nauczycieli. Bywa, że odbywają się spotkania z organem prowadzącym czy władzami samorządowymi, które wręczają podziękowania i medale. To wszystko również wymaga organizacji i obecności nauczycieli w pracy.

Czy nauczyciel ma prawo do wolnego w innym terminie?

Przepisy nie przewidują, aby za Dzień Nauczyciela przysługiwał inny dzień bez pracy. Nauczyciele mają wtedy po prostu zmieniony charakter obowiązków, ale wymiar czasu pracy nie ulega skróceniu. Nie można więc żądać dodatkowego dnia wolnego w zamian za udział w obchodach.

Oczywiście dyrektor może zaplanować w roku szkolnym inne dni wolne od zajęć lekcyjnych, na przykład w czasie egzaminów czy rekolekcji. Wtedy także szkoła zapewnia opiekę uczniom, którzy jej potrzebują. Nie ma to jednak bezpośredniego związku z Dniem Edukacji Narodowej, tylko z innymi zapisami rozporządzenia o organizacji roku szkolnego.

Skąd się wziął Dzień Edukacji Narodowej?

Historia tego święta sięga drugiej połowy XVIII wieku. W dniu 14 października 1773 roku powołano Komisję Edukacji Narodowej z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Było to pierwsze w Europie ministerstwo zajmujące się wyłącznie szkolnictwem, które miało uporządkować i unowocześnić system nauczania.

Współczesne obchody pojawiły się znacznie później. Ustawą z 27 kwietnia 1972 roku wprowadzono Dzień Nauczyciela jako święto tej grupy zawodowej, właśnie w rocznicę powstania KEN. W 1982 roku Karta Nauczyciela zmieniła nazwę święta na Dzień Edukacji Narodowej, rozszerzając je na wszystkich pracowników oświaty.

Warto dodać, że wykładowcy akademiccy świętują w innym terminie. Ich święto przypada 5 października, gdy obchodzony jest Światowy Dzień Nauczyciela ustanowiony przez UNESCO i Międzynarodową Organizację Pracy. Upamiętnia on podpisanie rekomendacji w sprawie statusu nauczyciela, które określają standardy pracy i warunki zatrudnienia w tym zawodzie.

Od strony prawnej i organizacyjnej odpowiedź na pytanie „czy Dzień Nauczyciela jest dniem wolnym od pracy” brzmi więc jasno. Jest to dzień wolny od typowych lekcji, ale szkoły pozostają otwarte, a nauczyciele i inni pracownicy oświaty normalnie pracują, choć w nieco innym rytmie niż na co dzień.